Ruimte voor Water

Ruimte delen rondom de rivier, hoe organiseer je dat?

De oplossing voor morgen begint met vandaag de juiste vragen te stellen.

Er gaat veel gebeuren met de rivieren in ons land. We zien dat vanuit klimaatverandering en de tegenstrijdige behoeftes vanuit de rivierfuncties, de ruimte rondom rivieren steeds meer onder druk komt te staan. Waar decennialang voor waterveiligheid met name de waterschappen aan de lat stonden en deze vooral werd gewaarborgd door het aanleggen of versterken van waterkeringen, wordt het steeds urgenter om ‘voorbij de dijk’ te denken en meer aandacht te geven aan de ruimtelijke inrichting langs de rivieren om waterveiligheid te borgen. Dit is ook de conclusie van Rijkswaterstaat in het rapport Voorbij de dijk.

Waterveiligheid wordt steeds vaker en concreter ook een opgave van provincies en gemeenten en raakt daarmee hun andere opgaven. Binnen het programma Ruimte voor de Rivier 2.0, wordt gekeken naar binnendijkse ruimtereserveringen voor het snel en veilig afvoeren van hoogwater. Dit heeft een direct effect op de woningbouwplannen van gemeenten. Nog een voorbeeld is de andere inrichting van uiterwaarden en vaargeul om de bodemerosie van bijvoorbeeld de Waal te stoppen en gelijktijdig te anticiperen op de drogere periodes die vaker voorkomen. Dit heeft zijn weerslag op bijvoorbeeld de landbouwmogelijkheden in het buitendijkse gebied.

Een nieuwe ruimtelijke puzzel

Dit jaar zullen naar verwachting vanuit het programma Ruimte voor de Rivier 2.0 ruimtereserveringen worden aangewezen en in 2027 en 2028 zullen de benodigde maatregelen op deze locaties helder worden. Zeker is dat de ruimtelijke puzzel opnieuw gelegd moet worden. Dat is lastig maar biedt ook momentum voor gebiedspartners om met een integrale bril te kijken en samen te werken aan nieuwe concepten op het gebied van waterveiligheid en ruimtelijke ordening. Om dit succesvol te kunnen doen, gelden drie belangrijke voorwaarden. Je moet elkaar verstaan. Je moet elkaars perspectief begrijpen én je moet met elkaar verbinden met als doel tot een groter gezamenlijk perspectief te komen.

Afwachten of voorsorteren?

De vraag is, wat nu te doen als gebiedspartner? Wachten tot er in je gebied een project wordt opgestart en dan proberen aan te haken? Het is raadzaam om niet op de handen te gaan zitten, maar proactief te handelen. Door nu al de eigen visie en ambities helder te krijgen en je te verdiepen in mogelijke integrale gebiedsscenario’s word je een volwaardige gesprekspartner en kun je meer bereiken in het gebiedsproces. Als er een visie ligt kan deze namelijk worden meegenomen als randvoorwaarde bij de ontwikkeling. Daarnaast loont het om de tijd te hebben voor goede interne afstemming en bestuurlijke besluitvorming. Want, wanneer pas in de verkenning concreet wordt nagedacht over de eigen opgaven en ambities in het gebied, komt dit interne proces onder druk te staan.

De juiste vragen stellen

Vanuit Waterdragers zijn wij dagelijks bezig om nu al na te denken en onze opdrachtgevers mee te nemen in de dilemma’s en vergaande implicaties van de nieuw te leggen ruimtelijke puzzel. We vertalen inhoudelijke bevindingen en kaders naar een helder, begrijpelijk verhaal. Om integraal te kunnen samenwerken moet je elkaar kunnen begrijpen, weten wat ieders belang is en daadwerkelijk samenwerking faciliteren naar een nieuwgezamenlijk perspectief. Dat alles begint met het stellen van de juiste vragen, idealiter ruim voordat er met nieuwe projecten gestart wordt.

Inventariseren en helderheid creëren

Door het stellen van de juiste vragen en het onderlinge begrip wat daaruit ontstaat, vormt er een helder beeld van welke kennis en concepten al op de plank liggen én voor welke vragen nog geen werkbare oplossingen zijn uitgedacht. Onze ervaring is dat er al verschillende technische concepten in ontwikkeling zijn, bijvoorbeeld het meergeulensysteem, langsdammen en hoogwatergeulen voor rivierverruiming. Ook voor de ruimtelijke inrichting bestaan ze al: denk aan wisselpolders, drijvende woningen of een totaal andere landschappelijke inrichting zoals bij de Overdiepse Polder. Voor het faciliteren van deze, organisatie overstijgende, oplossingen zijn echter ook nieuwe werkwijzen nodig ten aanzien van financierbaarheid, juridische uitgangspunten en besluitvorming. Deze zijn nu nog niet ingesteld op de sectoroverstijgende manier van kijken en vormen een obstakel voor integraliteit. Door nu te starten met ook op deze gebieden nieuwe concepten uit te denken, zijn we straks in staat om de complexe puzzel daadwerkelijk te leggen.

Nieuwe concepten uitdenken en testen.

Op het gebied van ruimtelijke ordening zijn er concepten nodig waarmee op alle bestuurslagen ruimte is gereserveerd en eventueel ook tijdelijk ruimtegebruik op beproefde voorwaarden kan worden toegestaan. Zo kunnen we nieuwe initiatieven integraal afwegen en de doelen waterveiligheid, zoetwaterbeschikbaarheid, natuur en economie in samenhang benaderen.

Op het gebied van samenwerking en organisatie zijn concepten wenselijk die bestuurders helpen om organisatieoverstijgende besluitvorming te organiseren en initiatieven af te wegen. Onze ervaring is dat vertegenwoordigers van (semi-)overheden aan tafel vaak maar één portefeuille hebben (bijvoorbeeld waterveiligheid óf ecologie óf economie). Je kunt van zo iemand moeilijk verwachten dat hij of zij ook overzicht heeft over alle andere opgaven en kansen in het gebied. Door voordat een verkenningsfase start binnen de eigen organisatie al vanuit meerdere disciplines een afdelingsoverstijgend plan uit te denken, kom je in de verkenningsfase beter beslagen ten ijs.

Op het gebied van financieringsvormen zijn er concepten noodzakelijk waarbij het gemakkelijker is om in één gebiedsontwikkeling meerdere ambities in te vullen. Eén integraal master gebiedsplan met daaraan gekoppeld de financiering vanuit verschillende overheden en andere initiatiefnemers en investeerders. Je kunt hierdoor lang genoeg vooruitkijken en zo veel beter je projecten plannen. Meekoppelkansen zijn meekoppelplichten geworden en een voorwaarde voor financiering. Er zijn financieringsvormen waarmee we projecten van partners kunnen versnellen, door bijvoorbeeld voorfinanciering, zodat partijen gelijktijdig kunnen optrekken in een overkoepelende gebiedsontwikkeling.

Met deze nieuwe concepten wordt een veilige, voorspelbare besluitvorming mogelijk. Je geeft vroegtijdig een logisch verhaal, met een logische onderbouwing waarom stappen nodig zijn voor de leefbaarheid in het gebied.

Welke eerste stappen kun je nu al zetten als gebiedspartner?

Het ontwikkelen van een nieuwe manier van werken neemt veel tijd in beslag. De praktijk heeft ons geleerd dat het doorlopen van dit proces makkelijk tien jaar kan duren. Welke eerste stappen kun je nu als gebiedspartner al zetten om voor te sorteren op opgaven die in jouw gebied gaan spelen (zoals de ruimtereserveringen rond de grote rivieren)?

1. Start nu met het verkennen van de eigen doelen en opgaven en hoe deze aansluiten bij andere initiatieven in het gebied. Inventariseer de vraagstukken die er liggen en de kennisbehoefte.
2. Zet vervolgens een eerste stap in het verkennen van mogelijke concepten en oplossingsrichtingen voor jouw opgaven. Een andere manier van financieren? Van organiseren? Nieuwe samenwerkingspartners? Langer wachten betekent dat er later geen of weinig keuzemogelijkheden overblijven.
3. Ga aan de slag met een integraal afwegingskader voor ruimtegebruik in jouw gebied. Een integraal afwegingskader is een afwegingskader dat (1) door alle partners gebruikt wordt, (2) dat rekening houdt met de gedeelde functies in de ruimte (waterveiligheid, zoetwaterbeschikbaarheid, natuur, economie/maatschappij) én (3) rekening houdt met de cumulatieve effecten van initiatieven in deze ruimte.

Wat Waterdragers voor u kan betekenen.

Als Waterdragers helpen we u om aan de slag te gaan met de bovenstaande initiatieven. Hoe? Als ingenieurs én strategische adviseurs in complexe watervraagstukken overzien we het speelveld, we weten welke vragen we moeten stellen om samen met u helderheid te creëren in de complexiteit. We zetten ons ervoor in dat gebiedspartners elkaars taal verstaan, elkaars perspectieven begrijpen én zich met elkaar verbinden met als doel een groter gezamenlijk toekomstperspectief. Dit doen we voor nieuwe en al lopende opgaven.

We vertalen de specialistische kennis naar een helder verhaal voor bestuurders, projectleiders, programmamanagers etc., zodat we samen komen tot concrete, behapbare perspectieven die helpen bij goede, integrale besluitvorming.

Vanuit een duidelijke inventarisatie en analyse van uw situatie en vraagstukken, geven wij strategisch advies voor haalbare vervolgstappen én we werken ook praktisch mee aan het in gang zetten van nieuwe initiatieven en het leggen van nieuwe verbindingen.

Onze manier van werken is verbindend, toegankelijk, informeel en creatief. We gaan niet voor lange droge rapporten maar geven de voorkeur aan aansprekende, begrijpelijke, visueel aantrekkelijke én actiegerichte werksessies, analyses en adviezen. Iets waar u echt mee verder kunt. Rust en helderheid in complexe wateropgaven.